De Tuinen van Kraaybeekerhof

Een biodynamische zelfoogsttuin op een historisch landgoed

Laatste update: 20 november 2025

Introductie

Op Landgoed Kraaybeekerhof in Driebergen runnen Jasper Sinoo, Dave Hardy en Jet During-Vos de Tuinen van Kraaybeekerhof. Centraal onderdeel van de tuinderij is een biodynamische zelfoogsttuin van circa twee hectare. Hier telen de tuinders ruim veertig soorten groenten, kruiden, bloemen en kleinfruit voor een gemeenschap van zelfoogsters.

De tuin werkt volgens het CSA-model (Community Supported Agriculture): leden betalen vooraf mee aan de kosten van het seizoen en oogsten wekelijks hun deel van de opbrengst. Daarmee delen boer en burger niet alleen in de oogst, maar ook in de risico’s.

Het initiatief ontstond in 2018, toen op het landgoed behoefte was aan een nieuwe impuls voor de tuinderij. De toenmalige pachter stopte en Landgoed Kraaybeekerhof ging op zoek naar nieuwe ondernemers die de plek wilden doorontwikkelen binnen de biodynamische traditie van het landgoed.

Jasper en Dave, beiden opgeleid aan de Warmonderhof en actief binnen de biodynamische beweging, zagen in Kraaybeekerhof een zeldzame kans: een bestaande plek mét geschiedenis, midden in een gemeenschap die het landgoed in het hart draagt. Het was geen kale akker, maar een bestaande plek met landbouw, educatie en een gemeenschap.

Voor Jasper was het een natuurlijke stap na een loopbaan in het onderwijs en in de antroposofische zorg: hij wilde dichter op de levensprocessen staan, met zijn handen in de aarde, in plaats van vooral te begeleiden of te organiseren. Dave kwam uit de wereld van internationale mensenrechtenorganisaties. Hij werkte jarenlang aan het bestrijden van van alles wat misging in de wereld, maar verlangde naar iets dat lokaal, verwezenlijkt en tastbaar was, iets wat goed kon gaan en waaraan hij dagelijks kon bijdragen.

De kans op Kraaybeekerhof betekende voor beiden vooral: een plek waar ze kleinschalige landbouw konden bedrijven met directe betrokkenheid van de gemeenschap, zonder druk om te groeien. Een tuin waar ze tijd en aandacht konden geven aan bodemkwaliteit, gezond voedsel en het opbouwen van duurzame relaties met de mensen die ervan eten.

Later sloot Jet zich als derde ondernemer aan. Jet heeft een achtergrond in horeca en een landbouwopleiding gevolgd. Zij runt de theetuin en maakt de verbinding tussen wat groeit op het land en wat mensen ter plekke kunnen proeven en beleven.

Samen met vrijwilligers, stagiaires en een grote kring van betrokkenen vormen zij het levende hart van de tuinderij. De tuin levert niet alleen voeding, maar versterkt ook biodiversiteit en landschap. De boomgaard, bloemenranden en bijentuin bieden ruimte aan vogels, insecten en bodemleven, en maken het landgoed tot een plek waar natuur en mens elkaar ontmoeten.

De Tuinen van Kraaybeekerhof bestaan naast de zelfoogsttuin uit een kwekerij, theetuin en een landgoedwinkel. Ze maken deel uit van Landgoed Kraaybeekerhof, waar ook initiatieven actief zijn als de Academie Kraaybeekerhof, de Vereniging van Vrije Scholen, het biodynamische keurmerk Demeter en kaarsenmakerij Dipam. Samen vormen zij een levendig ecosysteem waar onder andere landbouw, educatie en voeding elkaar versterken.

Visie

De initiatiefnemers van de Tuinen van Kraaybeekerhof willen laten zien dat landbouw méér kan zijn dan productie alleen. Het gaat om:

• Gezonde voeding: biodynamisch geteeld, lokaal en seizoensgebonden.
• Gemeenschapszin: de CSA-leden dragen financieel bij en oogsten samen, waardoor verantwoordelijkheid gedeeld wordt.
• Natuurbehoud: biodiversiteit, bodemkwaliteit en kringlopen staan centraal.

Jasper, Dave en Jet benadrukken dat het succes van de tuinen niet alleen in kilo’s groente of financiële resultaten zit, maar ook in de sociale en ecologische waarde die de plek genereert.

Juridische Structuur

Onderneming

De Tuinen van Kraaybeekerhof zijn georganiseerd als een commanditaire vennootschap (CV). Dat betekent dat er twee typen vennoten zijn:

Deze samenwerking is ingericht volgens het principe van geneutraliseerd kapitaal: geld en bedrijfsmiddelen zijn niet in privébezit van de ondernemers, maar staan blijvend in dienst van de onderneming. Stichting Sleipnir beheert het kapitaal en functioneert als het ware als een kluis (het kapitaal is daarmee ‘geneutraliseerd’). Eventuele overwinst kan door Stichting Sleipnir worden ingezet voor maatschappelijke doelen binnen het Sleipnir netwerk.

In de praktijk werkt dit als volgt:

• Activa (zoals machines of gebouwen) zijn eigendom van Stichting Sleipnir, niet van de ondernemers.
• De ondernemers worden naar behoefte vergoed uit de winst. Wat overblijft, blijft in de onderneming of wordt binnen het netwerk van Sleipnir ingezet voor maatschappelijke doelen.
• Uitkoop of speculatie is onmogelijk, omdat het bedrijf niet kan worden verkocht.

Tuinen van Kraaybeekerhof maakt deel uit van een netwerk van ondernemingen die werken vanuit de associatieve economie en geworteld zijn in de antroposofische traditie, waarin samenwerking, wederkerigheid en ‘dienstbaarheid aan het geheel’ centraal staan. Kapitaal wordt binnen het Sleipnir netwerk van aangesloten bedrijven gezien als middel en niet als doel. Sleipnir borgt bij aangesloten bedrijven de missie  en ondersteunt de continuïteit.

Voor Jasper, Dave en Jet betekent deze structuur dat zij wél de vrijheid hebben om ondernemend te handelen, maar niet de druk voelen om waarde te maximaliseren of toe te werken naar een verkoop. Hun focus ligt op bodemzorg, gemeenschap en vakmanschap, niet op vermogensopbouw.

Zoals Dave zegt: “Je kan de aarde niet bezitten… Het bedrijf is van zichzelf en van de gemeenschap. Wij mogen het tijdelijk hoeden. Daardoor ontstaat ruimte voor zorg voor de bodem, de natuur en de mensen die hier komen.”

Een bijkomend voordeel is de toekomstbestendigheid: de waarde van het bedrijf zit niet in de ondernemers, maar in de onderneming. Daardoor kan een volgende generatie tuinders instappen zonder overnamebedrag of kapitaalinbreng. Zij worden dan net als Jasper, Dave en Jet beherend vennoten, geen kopers. Het bedrijf blijft op deze manier toegankelijk voor mensen met passie, in plaats van mensen met geld.

Grond

De grond van Landgoed Kraaybeekerhof is sinds 2012 in handen van Stichting BD Grondbeheer, die het land aankocht om het blijvend beschikbaar te houden voor biodynamische landbouw. De grond wordt daarmee beheerd met een lange termijn perspectief. BD Grondbeheer verpacht het land onder voorwaarden die natuur, bodem en gemeenschap dienen, en mag het volgens haar statuten nooit verkopen.

Het onderhoud van het landgoed – paden, boomgaarden, sloten en gebouwen – is omvangrijk en kan niet door één onderneming worden gedragen. Om deze verantwoordelijkheid te delen én de verschillende gebruikers te verbinden, is eind 2020 mede op initiatief van Jasper en Dave Coöperatie Kraaybeekerhof opgericht. De coöperatie heeft het land langdurig (30 jaar) in erfpacht van BD Grondbeheer en is eigenaar van de opstallen. Zij coördineert het gebruik van het land, bewaakt de samenhang tussen de initiatieven op het landgoed en zorgt dat de opstallen in gemeenschapshanden blijven.

De coöperatie* heeft drie typen leden:

*De organisatievorm van Coöperatie Kraaybeekerhof is continu in beweging, waarbij telkens gezocht wordt naar een vorm die recht doet aan de realiteit op dat moment. Bovenstaande weergave is slechts een momentopname van hoe het op dit moment georganiseerd is.

Voor het in stand houden en verder ontwikkelen van het landgoed ontvangt de coöperatie regelmatig donaties uit de gemeenschap en subsidies van de overheid. Deze donaties en subsidies worden door de coöperatie direct geschonken aan de kapitaalleden en vervolgens door hen weer ingebracht als geneutraliseerd kapitaal.

Op deze manier wordt voorkomen dat gebruikersleden en participerende leden aanspraak kunnen maken op het vermogen van de coöperatie. De kapitaalleden fungeren daarmee feitelijk als het instrument waarmee extern kapitaal kan worden geneutraliseerd.

Stichting Sleipnir is zowel stille vennoot in de CV (de tuinderij), als kapitaallid van de coöperatie (de beheerder van het landgoed en eigenaar van de opstallen). Daarmee zijn zowel de onderneming als de beheerder van het landgoed steward-owned.

De Tuinen van Kraaybeekerhof is als gebruikerslid onderdeel van de coöperatie en heeft afspraken over gebruik van de grond, gezamenlijke voorzieningen en landgoedverzorging. Jasper, Dave en Jet richten zich op teelt, hun gemeenschap en regeneratie van de grond, terwijl de coöperatie zorgt voor het landgoedbeheer en de structurele verbinding tussen de verschillende initiatieven.

Financiering

De Tuinen van Kraaybeekerhof is begonnen zonder grote startinvestering. De bedrijfsmiddellen en opstallen waren al aanwezig en de grond was al in eigendom van BD Grondbeheer, waardoor geen kapitaal hoefde te worden vrijgemaakt voor aankoop. De onderneming kon daardoor organisch groeien vanuit de inkomsten van de zelfoogsttuin.

“We konden gewoon beginnen, zonder schulden en zonder investeerders. Dat gaf meteen lucht.” aldus Jasper.

De Tuinen van Kraaybeekerhof heeft nauwelijks vaste kapitaallasten (geen hypotheek, geen marktconforme pacht) en investeringen worden stap voor stap gedaan vanuit de operationele resultaten. Als er extra middelen nodig zijn, kan een lening onder gunstige voorwaarden worden aangevraagd binnen het Sleipnir-netwerk.

Binnen het Sleipnir netwerk bestaat naast Stichting Sleipnir ook Coöperatie Sleipnir, die functioneert als een soort interne bank. Aangesloten ondernemingen brengen jaarlijks een percentage van hun omzet in het zogenaamde liquiditeitsfonds van de coöperatie in. Inmiddels bevat dat fonds ruim €450.000. Met dit liquiditeitsfonds kunnen leden elkaar onderling financieren onder gunstige voorwaarden, waardoor investeringen mogelijk worden zonder afhankelijkheid van banken.

Rol en positie van de boeren

Als beherende vennoten hebben Jasper, Dave en Jet de leiding over de dagelijkse praktijk van de tuin: van teeltplannen en bodemzorg tot het contact met CSA-leden. Hun ondernemersruimte is groot: zij beslissen zelfstandig hoe de tuinderij wordt ingericht, zolang dit past binnen de biodynamische uitgangspunten en de afspraken met de coöperatie.

Binnen de Tuinen van Kraaybeekerhof ontvangen de beherend vennoten geen klassiek salaris, maar een winstuitkering naar behoefte. Dit sluit aan bij het principe van de associatieve economie: inkomen volgt de mens en zijn levenssituatie.

Klinkt leuk, maar hoe is dat precies georganiseerd?

• De tuinders ontvangen elke maand een basisbedrag, zodat iedere vennoot bestaanszekerheid heeft.
• Daarnaast is een bovengrens vastgesteld voor de maximale vergoeding per jaar.
• Binnen de bandbreedte van het basisbedrag en de bovengrens bepalen de vennoten op basis van ieders persoonlijke situatie (gezin, woonlasten, behoefte aan pensioenopbouw, levensfase) wat een goede vergoeding is.
• Tot slot is het inkomen resultaatafhankelijk; dat bepaalt dus de ruimte die de ondernemers hebben om hun inkomen te bepalen.

Zoals Dave zegt: “We keren uit naar behoefte. Wat heb je nodig om goed te kunnen leven? De rest blijft in de onderneming.” In de praktijk wordt op dit moment aan elk van hen hetzelfde uitgekeerd.

Community

De kracht van de Tuinen van Kraaybeekerhof ligt in de verbondenheid met de gemeenschap. De klanten van de zelfoogsttuin betalen vooraf en komen wekelijks oogsten, waardoor zij niet alleen afnemer zijn, maar mede-drager van de onderneming. Vrijwilligers en stagiaires helpen mee met wieden, oogsten en planten. De tuin is daarmee tegelijk werkplek, leerplek en ontmoetingsplek. Voor veel vrijwilligers is meedoen ook een vorm van zingeving: een ritme, een plek om bij te dragen en onderdeel te zijn van iets levends.

Op het landgoed komen dagelijks wandelaars, buurtbewoners, studenten van de Academie, bezoekers van de theetuin en het zorgcentrum aan de rand van het terrein. Mensen ontmoeten elkaar in de boomgaard of met een kop thee in de zon.

Naast de zelfoogsttuin exploiteren Jasper, Dave en Jet een bloemenpluktuin, een theetuin en een kleine kwekerij met vaste planten. In samenhang met de Academie Kraaybeekerhof, Stichting Demeter, Dipam en andere gebruikers op het erf ontstaat een levend ecosysteem waarin landbouw, educatie, voeding, ontmoeting en natuurbeleving elkaar versterken. De bloemenpluktuin werkt met strippenkaarten op basis van zelfregistratie; plantjes worden contant afgerekend of met een QR-code. Wie zich verantwoordelijk voelt, gáát zich verantwoordelijk gedragen.

Zoals Jasper en Dave het samenvatten:

“We zijn niet de baas van deze plek, we hoeden haar. De gemeenschap draagt het landgoed, en wij geven daar vorm aan.”

Afsluiting

De Tuinen van Kraaybeekerhof laat zien dat een landbouwbedrijf niet altijd begint met kapitaal. Doordat grond en middelen al gefinancierd (en geneutraliseerd) waren, konden Jasper, Dave en Jet aan de slag zonder grote financieringsvraag. Het resultaat is een onderneming die gezond draait, zonder financiële druk.

Voor Jasper, Dave en Jet is het runnen van de tuinderij een vorm van rentmeesterschap: zij beheren de plek tijdelijk, in het besef dat zij deel zijn van een langere beweging die vóór hen begon en na hen verdergaat. Hun bestaanszekerheid komt voort uit het vertrouwen dat ze economisch én sociaal ingebed zijn in een gemeenschap die het landgoed met hen draagt.

Lessons learned

• Een bestaande basis geeft een vliegende start: Omdat de grond vrij van financiering was (dankzij BD Grondbeheer) en de bedrijfsmiddelen en opstallen al aanwezig waren, konden Jasper en Dave beginnen zonder kapitaal in te brengen of op te moeten halen. Dat maakt het mogelijk om organisch te groeien.
• Kapitaal neutraliseren geeft rust en ruimte: Door het economisch eigendom van de tuinderij bij Stichting Sleipnir te beleggen (en dus niet privé) ontstaat rust: er is geen uitkoopmoment, geen prikkel tot schaalvergroting. Ondernemen kan volledig in het teken staan van de missie
• Het CSA-model zorgt voor veel meer dan afzet: Leden financieren een deel van de kosten voor het seizoen voor.Er is daardoor geen “afnemer-producent” relatie, maar het gevoel van een gedeeld initiatief.
• Lage vaste lasten zorgt voor hoge wendbaarheid: Geen hypotheek, geen marktconforme pacht en kleine, stapsgewijze investeringen houden de vaste lasten laag. Hierdoor heeft de onderneming veel vrijheid en ruimte om te bewegen.

Meer informatie

Podcast

Wil je meer weten over de Tuinen van Kraaybeekerhof? Luister dan de episode van De Steward-Ownership Podcast met Jasper Sinoo en Dave Hardy:

Juridische documentatie

De statuten en het informatiedocument voor participerende leden van Coöperatie Kraaybeekerhof kun je hieronder downloaden:

• Statuten Coöperatie Kraaybeekerhof U.A.
• Informatiedocument voor participerende leden - Coöperatie Kraaybekerhof

Verder lezen

• Bezoek de website van Tuinen van Kraaybeekerhof
• Meer over Sleipnir
• Meer informatie over de Coöperatie
• Meer over BD grondbeheer